صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس 

 

 

تاریخ ناگفتهی حرمسراهای ایرانی

زن، کنیز، و حرمسرا در ذهنیت مردان

بخش اول

پدیدهی حرمسرا و داشتن زنان متعدد، از دیرباز در تاریخ ایران وجود داشتهاست. در کتاب حیات مردان از پلوتارک در مورد حرمسرای اردشیر دوم هخامنشی نیز سخن به میان آمدهاست. هردوت از زنان زیبا و دلیر ایرانی، بسیار و به نیکی یاد میکند. در تاریخ باستان، داستانهای فراوانی از مبارزات و رقابتهای زنانهی درون حرمسراهای عصر هخامنشی نقل شدهاست.

 معروفترین پادشاه ساسانی که حرمخانهاش شهرت فراوان داشته، خسرو پرویز بوده است که حدود هزار زن در حرمسرای او زندگی میکردهاند. از زنان مشهور او، میتوان به شیرین و مریم، دختر امپراتور روم اشاره کرد. این شیرین همان کسی است که نظامی، شرح حال دلدادگیهای او را با خسرو پرویز پادشاه ساسانی است، زیر عنوان منظومهی خسرو و شیرین آورده است.

 البته پس از رواج اسلام در ایران، داشتن حرمسرا در میان خانوادههای ثروتمند و رجال سرشناس نیز رایج گردید. حتی داشتن زنان عقدی و صیغه در میان مردم کوچه و بازار نیز چیزی غیر عادی نبودهاست.

 این نکته را باید یادآور شد که داشتن زنان متعدد و نگاه داشتن آنان در حرمسرا، تنها در ایران متداول نبودهاست. بلکه این سنت در کشورهای دیگر مشرق زمین از جمله ترکیهی عثمانی و دربار هارونالرشید نیز رواج داشته است.

خسرو معتضد، یکی از نویسندگان کتاب سیاست و حرمسرا، زن در عصر قاجار در مقدمهی کتاب مینویسد:

 انگیزه‌‌ی عمدهی نویسندگان این کتاب بیشتر پردازش و تشریح و تبیین علت عقب ماندن ایران از کاروان ترقی جهان بهویژه در قرن نوزدهم میلادی برابر با قرون سیزده و چهارده هجری قمری است. وقتی پادشاهی چون فتحعلیشاه قاجار سالها وقت خود را در آن مقطع حساس تاریخی به خوشگذرانی و زمانسپاری بیهوده میگذراند وکلکسیون زنان در خانهی خویش ترتیب میدهد، نیک پیداست که کشور را به حال خود رها میکند و اوقات زیادی برای رسیدگی به امور ملک و مردم برایش باقی نمیماند.

انصاف دهیم زمانی که شاهی که در عین حال وظایف رییس مملکت، رییس دولت، قوهی مقننه و حتی قضائیه را به شانههای ناتوان خود تلنبار کرده و خویشتن را اولیالامر هم میخواند، اینسان روزگار به بیهودگی و هوسرانی بگذراند و صاحب بیش از 200 فرزند شود، کجا توان و وقت پرداختن به امور مهم کشور را خواهد داشت و آیا نمیتوان یکی از رازهای عقبماندگی ایران در 200 سال اخیر را از همین گمکردن زمامدار در شبستانهای حرمسرایش بازیافت؟!

***

مجموعه برنامههایی که زیر عنوان حرمسرا تهیه شده، آمیزه و تنظیمی است از کتابها و نوشتههایی همچون:

ـ سیاست و حرمسرا (زن در عصر قاجار)، که با همکاری دو نویسندهی آن، خسرو معتضد و نیلوفر کسری فراهم آمدهاست.
ـ زنان نامدار تاریخ ایران (مهدعلیا، مادر ناصرا
لدین شاه)، از فریبرز بختیاری اصل
ـ زن ایرانی به روایت سفرنامه
نویسان فرنگی، از میترا مهرآبادی
ـ زنان حرمسرای ناصرا
لدین شاه، نوشتهی دکتر ابوالقاسم تفضلی
ـ از فروغ
السلطنه تا انیسالدوله، از خسرو معتضد

***

دیگر بخشهای تاریخ ناگفتهی حرمسرا را با موضوعها و عنوانهای زیر میتوانید بخوانید و بشنوید:

    بخش دوم، حرمسرای آقامحمدخان قاجار و شرح ویژگی‌های رفتاری او، از جمله جنون شکنجه و آزار

    بخش سوم، شرح لشکرکشی‌های آغامحمدخان، قتل‌عام مردم تفلیس، نابودی و غارت گرجستان

    بخش چهارم، حرمسرای هزار نفره‌ی فتحعلی‌شاه قاجار و سوگلی او طاووس خانم

    بخش پنجم، طاووس خانم و عاقبت او، تهران قدیم

    بخش ششم، سنبل خانم، قربانی جنون شاهان قاجار و درعین حال سوگلی شاه، طغیان حرمسرا

    بخش هفتم، دنیای درون حرمسرا و شرح مسابقه‌ی نرم‌تنان و زیبارویان در حضور شاه

    بخش هشتم، داستان دل‌باختن شاه قاجار در خلال مسابقه‌ی نرم‌تنان به جمیله، دخترک فقیر

    بخش نهم، شرایط محیطی ـ زیستی زنان حرمسرای قاجار

    بخش دهم، سرگرمی‌ها و تفریحات گوناگون زنان حرم

    بخش یازدهم، مهدعلیا یکی از قدرتمند‌ترین زنان عصر قاجار

    بخش دوازدهم، الف: زنان قاجار در اسارت مناسبات اندرونی و بیرونی

    بخش دوازدهم، ب: ازدواج و گونه‌های مختلف آن در دوره‌ی قاجار

    بخش سیزدهم، معرفی چند تن از زنان شاعر حرمسرای قاجار و در بیرون از حرم، قرة
العین

    بخش چهاردهم، زنان هنرمند، شاعر، ترقیخواه در دورهی قاجار و مشروطیت

    بخش پانزدهم، نهضت مشروطیت و شاعران زن ایرانی
 
    بخش شانزدهم، انجمن
ها و جمعیتهای زنان مبارز در دورهی مشروطیت

    بخش هفدهم، نقش زنان در آموزش و پرورش در عصر قاجار

    بخش هیجدهم، فعالیت زنان در تشکیل روزنامه و مطبوعات

 
   بخش نوزدهم، بخشی از خاطرات تاج‌السلطنه

 

***

 

 

 
     
 

  صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس