صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس 

 

 

سروده‌های نوروزی

 

اشعاری که در این بخش می‌‌آ‌ید، سروده‌هایی است در باره‌ی نوروز، از گذشته تا امروز. شعرای دیرین باسبک کهن و شعرای معاصر با شیوه‌ی سرایش نوین.  موضوع اساسی این اشعار، نوروز و بهار است.

***

کولی‌واره

 سیمین بهبهانی

ســـوار خواهـــد آمد، ســــــــرای رُفت‌و‌رو کن
کلوچــــه بــــر سبدنه، شـــراب درسبـــو کن
زشست‌و شـــوی باران، صفای گل فـــزون‌تر
کنار چشمه بنشین، نشاط شست‌و شو کن
جلیقـــــه‌ی زری را زجامــــــه‌دان بــــــــرآور
گَرَش رسیده زخمی، به‌چیرگی رفو کن
ز پول زر، به گردن ببند طوقی؛ اما
به سیم تو نیرزد، قیاس با گلوکن
به هفت رنگ شایان، یکی پری بیارای
ز چارقـــد، نمایان دو زلف از دو ســـو کن
ز گوشه‌ی خموشی، سه‌تار کهنه برکش
ســـرودی از جوانی بـــه پرده جستجو کن
چـــه بود آن ترانــــه؟ بلی، بـــــــه یادم آمد:
تـــــرانه‌ی زدستم گلی بگیـــــــر و بو کن...
سکوت سهمگیــــــن را ازین ســـــــرا بتـــــاران
بخــــوان، برقص، آری، بخنـــــد و های و هو کن
ســـــوار چون درآیــــــد در آستــــــــان خانــــــــه
 گلی بچیــن و، با دل، نثــــــــــــار پای او کن
ســـــــوار در ســــــرایت، شبی بــــــــه روز آرد
دهــــــد به هرچه فرمان، سر از ادب فروکن!
سحر که حکم قاضی رود به سنگسارت،
     نماز عاشقی را با خون دل وضو کن...
    

***

جامه‌ی عید

سیمین بهبهانی

سرخوش و خندان زجا برخاستم
خانــــه را همچــون گلی آراستم
شمع‌های رنگ رنگ افــــــروختم
عود و اسپند اندر آتش سوختم
جـــلوه‌دادم هـــر کجا را با گلی
نرگسی یا میخکی یا سنبلی
کودکم آمد به بر خواندم ورا
جامه‌های تازه پوشاندم ورا
شادمان رو جانب برزن نهاد
تا بداند عید، یاران را چه داد
ساعتی بگذشت و بازآمد ز در
همچو طوطی قصه‌ساز آمد ز در
گفت: مادر! جامه‌ام چرکین شده
قیــــرگون از لکــــــــه‌های کین شده
بس که بر او چشم حسرت خیره شد
رونقش بشکست و رنگش تیــــره شد
هـــــر نگاه کینه کـــــز چشمی گسست
لکـــه‌ای شــــــــد روی دامانــــم نشست
از حسد هــــــــرکس شــــراری بــــرفروخت
زان شـــرر یک گوشـــه از این جامه سوخت
مانــــد بــــــر این جامــــــه، نقش چشمشان
کینـــــه و انــــدوه و قهـــــر و خشمشــــــــان
گفتمش: این گفتـــــه جــــــــز پنـــــدار نیست
گفت:مـــــــادر! دیـــــــــده‌ات بیــــــــــــدار نیست
جامـــــه را تنها نــــه، جان فرســـــــــوده شــد
بس کــــه با چشمان حسرت ســــــوده شــد
از چـــه رو خـــواهی کــــه من با جامـــــه‌ای
افکنـــــــــم در بــــــــرزنی، هنگامـــــــــه‌ای
جلـــــوه در این جامــــــه آخــــر چون کنم
کز حســــد در جـــام خلقی خـــون کنم
شـــــرمم آید من چنین مست غـــــــرور
دیگــــران چــــــون شاخه‌ی پاییز، عـــور
همچــــو ماهی کش نباشد هاله‌ای
یا چـــوشمعی کــــو ندارد لاله‌ی
بر تنـــم این پیرهن ناپاک شـــــــد
چون دل غمدیدگان صد چاک شـد
یا مـرا عریان، چـــــو عریانان بساز
یا لباسی هـــــــم پی آنان بساز
این سخن گفت و در آغوشــم فتاد
کاکلش آشفت و بر دوشـــــــم فتاد
اشک من با اشک او آمیخت، نــرم
بوسه‌هایم بـــر لبانش ریخت، نــرم
گفتمش: آنان که مال اندوختنـــــد
از تو کاش این نکته می‌آموختنــــد
کاخشان هـــــرچند نغز و پُربهاست
نقش دیوارش زخشم چشمهاست
گــــر شـــرابی در گلوشان ریختــــه
حســـرت خلقی بــــدان آمیختـــــه
شــــاد زی، ای کــودک شیــرین من
ای رخت باغ و گـــل و نســرین من!
 از خــــــدا خواهــــم برومندت کنــــد
 ســــــربلنـــد و آبرومنــــــــدت کنــــد
لیک چون سرسبز شمشادت شود
خـــود مبـــــادا نـــرمی از یادت شود
گـــــر ترا روزی فلک سرپنجـــــــه داد
کس زنیــــــرویت مبـــــادا رنجه باد!

 ***

نوروز

پروین اعتصامی

 

سپیـــــده‌دم، نسیمی روح پــــــــــرور
وزیــــــد و کـــــــــرد گیتی را معنبـــــــر
تـــو پنــــــداری زفـــــروردین و خــرداد
بـــــــه باغ و راغ، بُــــــد پیغـــــــام‌آور
به رخسار و به تن، مشاطه کــــردار
عـروســـان چمـــن را بست زیــور
گرفت از پای، بندِ سرو و شمشاد
سترد از چهره، گرد بید و عرعر
ز گــــوهر ریزی ابر بهـــــــــاری
بسیط خـــــاک شـــد پر لؤلؤ تــــر
مبـــــــارکبـاد گـــــویان، درفکندنـد
درختـــان را بــــه تارک، سبـــــــز چــــادر
نمــــــاند انـــدر چمن یک شــاخ کـــــان را
نپـــــــوشاندنـــد رنگین حُلــــــــه در بـــــر
زبس بشکفت گــــوناگـــــون شکوفــــــه
هــــوا گردیـــــد مشکیــــــن و معطـــــــر
بسی شـــــد، بر فــــراز شاخســـــاران
زمــــــرّد، همســـــــر یاقوتِ احمـــــــر
به تن پوشید، گــل استبرق ســـــــرخ
بــــه بر بنهـــاد نـــــــرگس، افســـر زر
بهـــــاری‌لعبتان، آراستـــــــــه چهـــر
بــــــه کـــردار پریــــــــرویان کشمــــر
چمن، با سوسن و ریحــــان منقش
زمین، چون صحف انگلیون مصـــور
 در اوج آسمان، خـورشید رخشان
  گهی پیــــدا و دیگــر گه مضمّــــر
  فلک، از پست‌راییهــــا مبــــرا
   جهـــــان زآلوده ‌کاریها مطهر  

***

تهنیت صبا

حافظ

صبا به تهنیت پیر می فروش آمد
که موسم طرب و عیش و ناز و نوش آمد
هوا مسیح نفس گشت و خاک، نافه‌گشای
درخت سبـــز شــــد و مرغ در خـــــــــروش آمد
تنــــــور لاله چنان بــــــرفــــــروخت باد بهـــــــار
که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد
به گوش هوش نیوش از من و به عشرت کوش
کــه این سخن، سحر از هاتفم به گوش آمد
چه جای صحبت نامحرم است مجلس انس
سر پیاله بپوشان که خرقه‌پوش آمد

 ***

بهار و گل

حافظ

بهار و گل طرب‌انگیز گشت و توبه‌شکن
به شادی رخ گـــل، بیخ غــــم ز دل برکن
رسیــــد باد صبا، غنچــــــــه در هــــــواداری
ز خــــود برون شــد و بر خود دریـــد پیراهن
طـــریق صدق بیامـــــوز از آب صــــــافی دل
بــــــه راستی طلب آزادگی ز ســـــرو چمن
ز دستبــــرد صبا گــــــرد گــــل کــــلاله نگـــــــر
شکنـــج گیسوی سنبل ببین به روی سمن
عروس غنچه رسید از حرم به طالع سعد
به عینه دل و دین می‌برد به وجه حسن
  
سفیـــــــــــر بلبل شوریده و نفیر هزار
بری وصل گـــل آمد برون ز بیت حـــزن
حدیث صحبت خوبان و جام باده بگو
به قول حافظ و فتوای پیر صاحب فن

***

رسید مژده

حافظ

رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید
وظیفه گر برسد مصرفش گل است و نبید
صفیــر مرغ برآمــــد، بط شـــــراب کجاست
فغان فتـــاد بـــه بلبل، نقاب گــل که کشید
زمیــوه‌های بهشتی چــــه ذوق دریابــــــد
 هـر آن که سیب زنخــدان شاهــدی نگـــزید
مکن ز غصــه شکایت که در طریق طلب
  به راحتی نرسید آن که زحمتی نکشید
  ز روی ساقی مهوش گلی بچین امروز
که گرد عارض بستان خط بنفشه دمید
 چنان کرشمـــه‌ی ساقی دلم زدست ببرد
که با کسی دگرم نیست برگ گفت وشنید
  من این مرقع رنگین چــو گل بخواهم سوخت
   کــه پیر باده‌فـــــروشش به جرعه‌ای  نخرید
   بهــــار می‌گــــذرد دادگستـــــــرا دریــــــاب

    که رفت موسم و حافظ هنوز می نچشید

***

نوروز شاعر 

قا‌آنی

 

عیــــد شد ساقی بیا در گردش آور جــــام را
پشت پا زن دور چــــرخ و گــــــردش ایــــام را

سین ساغر بس بود ای یار ما را روز عید
گو نباشد هفت‌سین، رندان دردآشام را

خلق را بر لب حدیث جامــه‌ی نو هست و من
از شـــراب کهنـــه می‌خــواهم لبالب جـــام را 

هر کسی شکر نهد بر خوان و برخواند دعا
من زلعل شکـــــرینت طالبـــم دشنــــام را

هرکسی را هست سیم و دانه‌ی گندم به دست
مایلم من دانـــــه‌ی خال تــــو سیــــم‌انــــــدام را

سیر بر خوان است مردم را و من از عمر سیر
بی‌دلارامی کــــه بـــــرده‌ست از دلــــم آرام را

پستـــه و بــــادام، نقل روز نـــــوروز است و من
با لب و چشمت نخواهــــم پسته و بــــــادام را

عود اندر عید می‌سوزد و من نالان چو عود
بی‌بتی کـــــز خال هنـــدو، ره زند اسلام را

یکــدگر را خلق می‌بوسند و من زین غم هلاک
کــــز چه بوسد دیگری آن شوخ شیرین‌کــام را؟

سرکه بر دستار خوان خلق و همچون سرکه دوست
می‌کنـــــــد با مـــــا تـــــرش، رنگیــــن‌رخ گلفـــــام را

 *** 

نوروز

خیام

برچهــــره‌ی گل نسیم نـــــوروز خـــــوش است
در صحن چمــــن روی دل‌افروز خـــــــوش است
از دی که گذشت هرچه گویی خــــوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خــوش است

***

روزی‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابـــــــــر از رخ گلـــــزار همی‌شویــــــد گــــرد
بلبـــــــــل بـــــــــــــه زبان پهلوی با گـــــــل زرد
فــــــــریاد همی زند کـــــــه: می‌بایــد خـــــورد

 ***

چــــــون لاله به نــــوروز قـــدح گیـــــر به دست
با لاله رخی اگـــــر تــــــرا فــــرصت هست
می نـــــــوش بـــه خـــرمی، که این چرخ کبـود
ناگــــــاه تــــــــرا چـــو خــــــاک گردانـــــد پست

 ***

چــــون ابــــر بـــه نـــــوروز رخ لالــــه بشست
برخیـــــــز و به جـــــــام باده کن عــزم درست
کین سبزه کــــــه امروز تماشاگــــه توست
فـــــردا همـــــه از خاک تـــو برخواهــــد رست

***

بوی بهار آمد

 فرّخی

بهـــــــار آمد من و هر روز نــــو ‌باغی و نــــو ‌جایی
به گشتن هر زمان عزمی، به بودن هر زمان رایی
قدح پـــــــر باده‌ی رنگین بــــــه دست باده پیمایی
چــو مرغ از گل به گل هر ساعتی  دیگر تماشایی
نگـــاری با من و رویی نـــــه رویی بلکــــــه دیبایی
ازین خوشی، ازین کشی ازین در کـــــار زیبایی
خــــردمندی که از رایــــم خبــــــر دارد بـــه ایمایی
غــــــزلگویی که مـــرغان را به بانگ آرد بـــه آوایی
من و چنگی و آن دلبـــر که او را نیست همتایی

نگـــارا بوستان اکنـــون ندانی کز چـــه‌سان باشد
گشاده آسمان دیدستی اندر شب؟ چنــان باشد
ازین سو نسترن باشد، از آن ســو ارغــوان باشد
بهشتی در میــان باشد، بهـــاری بر کـــران باشد
درختــــان را همه پوشش، پرنـــد و پرنیــان باشد
هـــوای بوستان همچون هـــوای دوستــان باشد
بیــا در بـوستان چـــونان‌که رسم باستـــان باشد
تو ســـروی و گلی و ســرو و گل در بوستان باشد

 

ز باغ ای باغبــــان، ما را همی بـــوی بهــار آید
کلیــد باغ، ما را ده، کــه فــــردامان به کـــار آید
کلیــد باغ را فــــــردا هــــزاران خـــواستـــــار آید
تـو لختی صبر کن، چندانکه قمری بر چنـــار آید
چـــو انــــدر باغ تو، بلبل بــــه دیــــدار بهـــار آید
تـــو را مهمان ناخوانـــــده به روزی صدهــزار آید
کنون گر گلبنی را پنج و شش گل در شمار آید
چنان دانی که هـر کس را همی زو بوی یار آید

نبینی باغ را کـــز گل چگونه خوب و دلبـــر شد
نبینی داغ را کـــز لاله چون زیبا و درخــــور شد
جهان چـون خانه‌ای پر بت شد و نوروز بتگر شد
گــوزن از لالـه انـــدر دشت با بالین و بستر شد
زهــر بیغولــه‌ و باغی، نـــوای مطــــربی بــرشد
دگـــر باید شدن مـــا را، کنون کـــافاق دیگر شد


همی گفتـــم که کی باشد که خرم روزگار آید
جهان از ســر جوان گردد، بهــــار غمگسار آید
بهـــار غمگسار آیـــدکه هـــر کس را به کار آید
بهـــاری کانــدر او هـــر روز می را خواستار آید
ز هـــر بادی که برخیـــزد کنون بوی بهـــــار آید
کنون مــــا را ز باد بامـــــدادی بــــوی یــــار آید
چــــو روی کودکـــان ما، درخت گل به بــــار آید
نگـــار لالــــه‌رخ با ما بـــــه خــــرم روزگـــــار آید

***

نوروز

سعدی

بــــــرآمـــــد باد صبـــــــح و بـــــوی نـــــوروز
بــــه کـــــام دوستــــــــــان و بخت پیــــــروز
مبـــــارک بــادت این ســــال و همــه ســـال
همایــــــون بـــــادت این روز و همــــه روز
چـــــــــو آتش در درخت افکنـــــــــد گلنـــار
دگــــــــر منقــــــل منــــــه، آتش میفـــــروز
چــو نرگس چشم بخت از خواب برخاست
حســــد گــــو دشمنـــان را دیــــده بـــردوز
بهــــــاری خــــرمست ای گـــــل کجایی
کــــه بینی بلبـــــلان را نالــــــه و ســـــــوز
جهــــان بی ما بسی بـــــودست و باشــد
بــــــرادر جــــــز نکـــــو نامـــــی مینــــــدوز
نکــــــویی کن کـــــه دولت بینی از بخت
مبـــــــر فـــــــرمان بــــدگـــــــوی بدآمــــــوز
منــــــه دل بــــر ســـــرای عمــــر، سعــدی
کـــــه بر گنبـــــــد نخــــواهد مانـــد این گوز
دریغـــــا عیش اگـــــر مــــرگــــش نبـــــودی
دریـــــــغ آهـــــو اگــــــر بگـــــذاشتی یــــوز

بهار صوفیان

سعدی

درخت غنچــــه بـــرآورد و بلبـــلان مستنـــــد
جهان جوان شد و یاران به عیش بنشستند
کسان که در رمضان چنگ و نی شکستندی
نسیم گــــل بشنیدید و تــــوبـــه بشکستند
بساط سبزه لگــــدکوب شـــد به پای نشاط
زبسکــــه عــارف و عامی به رقص برجستند
بـــه در نمی‌رود از خانقــــه یکی هشیــــار
کــــه پیش شحنه بگوید که صوفیان مستند

 ***

 

 
     
 

  صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس